Από την κατάρα της μούμιας του Τουταγχαμόν μέχρι εκείνη των γονέων (που σύμφωνα με τη λαϊκή θυμοσοφία πιάνει 100%), οι «κατάρες» ακολουθούν κατά πόδας την ανθρωπότητα ήδη από την ελληνορωμαϊκή αρχαιότητα μέχρι τις μέρες μας: απόδειξη η προσφιλής συνήθεια των νέων Ελλήνων να ψελλίζουν ακατάσχετα λόγια γεμάτα κακία και θυμό κάθε φορά που περνούν πεζοί, με μηχανάκια και αυτοκίνητα μπροστά από το κτίριο της Βουλής στην Πλατεία Συντάγματος, συνοδεύοντάς τα με την πατροπαράδοτη «μούντζα»... Οι «κατάρες» όμως έχουν τη δική τους ξεχωριστή ιστορία οι απαρχές της οποίας μας φέρνουν στα μέρη μας, στην Ελλάδα, καθώς γενέθλιος τόπος τους υπήρξαν τα ιερά, ιστορικά εδάφη που πατάμε. Ναι, εδώ ευόδωσαν οι πρώτες κατάρες...

Μία σύντομη αναζήτηση της λέξης στα έγκυρα λεξικά της ελληνικής γλώσσας μας παράσχει τις γνωστές σημασίες που όλοι γνωρίζουμε:

κατάρα η [katára]  :

1. λόγια με τα οποία εκφράζεται η επιθυμία να συμβεί σε κπ. κτ. κακό, επίκληση θεϊκών ή άλλων υπερφυσικών δυνάμεων για να καταστρέψουν κάποιο μισητό πρόσωπο. ANT ευχή1α: Aκούστηκαν φοβερές κατάρες για το φονιά. Έδωσε / έριξε βαριές κατάρες. Οι κατάρες τους έπεσαν επάνω του. Έπιασαν οι κατάρες του, πραγματοποιήθηκαν. Οι κατάρες δεν πιάνουν τους καλούς χριστιανούς. Οι κατάρες του γύρισαν στον ίδιο,έπαθε ό,τι ήθελε να πάθει ο άλλος. Tην ~ μου να ΄χεις! (επιφ.) ~ στον ένοχο. (έκφρ.) σου αφήνω ευχή και ~ να…, για να τονίσουμε την επιθυμία μας να κάνει κάποιος κτ., κυρίως μετά το θάνατό μας.

2. μεγάλη δυστυχία που στέλνει ο Θεός ως τιμωρία. ANT ευλογία: Kάποια ~ βαραίνει αυτή την οικογένεια. ~ έχει πέσει σ΄ αυτό τον τόπο. || πολύ δυσάρεστη κατάσταση: H διχόνοια είναι ~. Tι ~ είναι αυτή, να μην μπορεί να στεριώσει σε μια δουλειά! H μόλυνση του περιβάλλοντος είναι η ~ της εποχής μας. ΦΡ γυρίζει σαν την άδικη ~, για κπ. που γυρίζει άσκοπα εδώ και εκεί, συνήθ. σε κακή κατάσταση.

Από μία άποψη η «κατάρα», όπως αποδίδεται στους ελληνικούς κατάδεσμους, τους ρωμαϊκούς defixiones ή τους αιγυπτιακούς μαγικούς πάπυρους, ανήκει στο χώρο της μαγείας και ως τέτοια είναι παρέμβαση στη φυσική τάξη των πραγμάτων. Στην πραγματικότητα φαίνεται πως αντιπροσωπεύει μια προσπάθεια επιβολής της ατομικής θέλησης με τη χρήση δυνάμεων που βρίσκονται πέρα από τον ανθρώπινο έλεγχο. Για παράδειγμα, η κατάρα «Ποσειδώνα...δέσε το δόρυ το ορειχάλκινο του Οινόμαου», έτσι όπως αναφέρεται στον Πίνδαρο (476 Π.Κ.Ε.), υπονοεί την επενέργεια της θεϊκής δύναμης του Ποσειδώνα για την επίτευξη μιας προσωπικής επιθυμίας, η οποία ωστόσο δεν παύει να αντιπροσωπεύει προσπάθεια επιβολής της θέλησης του καταρώμενου ή της καταρώμενης.

Κατάδεσμοι

Τι είναι όμως οι κατάδεσμοι; Και πάλι σύμφωνα με τα λεξικά:
κατάδεσμος ο [katáδezmos] Ο20 : (λαογρ.) μαγική ενέργεια που έχει ως σκοπό να βλάψει κπ. ή να αποτρέψει κάποιο κακό: Tο δέσιμο και το κάρφωμα είναι οι δύο μορφές του κατάδεσμου.

Οι κατάδεσμοι είναι ένα περιθωριακό είδος κειμενικών καταλοίπων της αρχαιότητας. Λαϊκής προέλευσης, με ανορθογραφίες που προδίδουν την καθομιλούμενη γλώσσα της εποχής, σωσμένοι σε πάπυρο ή πηλό, είναι κατάρες εναντίον επαγγελματικών ή ερωτικών αντιζήλων, ξόρκια για να επιβεβαιώσουν και να εξασφαλίσουν τη διαθεσιμότητα του αντικειμένου της ερωτικής επιθυμίας, επικλήσεις για τη διαμεσολάβηση του θείου, των καθημερινών, προσιτών, εκδικητικών και λάγνων θεοτήτων που έθαλλαν στην καθημερινή ζωή της αρχαιότητας.

Ρωγμή στην κλασικιστική αντίληψη της ιστορίας και του αρχαίου κόσμου, οι κατάδεσμοι προσελκύουν πλέον το ενδιαφέρον ανθρωπολόγων, θρησκειολόγων και γλωσσολόγων, γιατί επιτρέπουν να μελετήσουμε τα όρια: των αντιλήψεων, της κοινωνίας και της γλώσσας. Περιλαμβάνουν συχνά λέξεις που δεν σημαίνουν τίποτα, κατεξοχήν παραδείγματα μαγείας, της βεβαιότητας πως αρκεί να πεις αυτό που θέλεις με τον κατάλληλο τρόπο και θα γίνει, δένοντας την πραγματικότητα και τα αντικείμενά της στο λόγο σου.

Κατά την αρχαιότητα, κατάδεσμος ονομαζόταν η πρακτική της συγγραφής μιας κατάρας ή ενός ξορκιού, συνήθως σε μια μολύβδινη πινακίδα (σπανιότερα χρησιμοποιούνταν και άλλα υλικά). Ορισμένες φορές οι κατάδεσμοι συνοδεύονταν από κολοσσό, ένα μαγικό ειδώλιο (κάτι σαν κούκλες βουντού). Η ύπαρξη των καταδέσμων ανάγεται τουλάχιστον στον 8ο αι. π.Χ.: στην Ηλιάδα αναφέρεται ότι ο βασιλιάς της Κορίνθου Πρωτέας, έστειλε το Βελλερεφόντη στη Λυκία με μια διπλωμένη πινακίδα όπου είχε γράψει θανατηφόρα σημάδια.

Ο κατάδεσμος αποσκοπούσε στο να υποτάξει το υποψήφιο θύμα στη θέληση του ατόμου που τελούσε τη μαγική τελετή. Το κείμενο μαζί με τα λοιπά μαγικά αντικείμενα τοποθετούνταν σε ένα τάφο ή σε ένα σημείο που θεωρούνταν μιαρό και συνδέονταν κάπως με τον Κάτω Κόσμο. Πίστευαν πως ο νεκρός λειτουργεί ως αποστολέας του μηνήματος στους υποχθόνιους δαίμονες, αλλά και ως εκτελεστικό όργανο ή «πάρεδρος» του μάγου. Σε δυο καταδέσμους από τη Φρυγία, που βρέθηκαν σε αγγείο που περιείχε οστά, ο μάγος καταγράφει τους αντιπάλους του και επικαλείται τους «αώρους νεκρούς»,αυτούς δηλαδή που πέθαιναν πριν από την ώρα τους και γίνονταν φαντάσματα, παραμένοντας γύρω από τον τάφο μέχρι την ολοκλήρωση του κύκλου της ζωής που διακόπηκε πρόωρα. Σε άλλες περιπτώσεις το ρόλο αυτό έχουν οι «βιαιοθάνατοι», δηλαδή οι νεκροί των οποίων το νήμα της ζωής διακόπηκε βίαια.

Αρκετοί κατάδεσμοι βρέθηκαν σε ταφές νέων ή παιδιών. Στη Μικρά Ασία οι νεκροί προστατεύονταν από τους μάγους με την τοποθέτηση επιγραφών στα μνήματα, που απαγόρευαν την παραβίασή τους και καταριούνταν τον ενδεχόμενο δράστη. Βέβαια, οι κατάδεσμοι θάβονταν σε τάφους και για να μην είναι δυνατή η ανακάλυψη ή η καταστροφή τους, και συνεπώς να εκτείνετε απεριόριστα στο χρόνο η δύναμή τους και η δύναμη του προτιθέμενου κακού.

Πολύ συχνά οι κατάδεσμοι στόχευαν στην ερωτική έλξη ή, αντίστροφα, στην ερωτική απομόνωση του αντιπάλου, στην αποτυχία του σε θέματα προσωπικής ευημερίας και εργασίας, στη φίμωση της γλώσσας του, στην αποτυχία αντιδίκων στο δικαστήριο, στην παράλυση του νου και της γλώσσας κατά τη διάρκεια της δίκης. Οι πρωιμότεροι είναι στραμμένοι προς την κατεύθυνση των δικαιϊκών πρακτικών, ενώ οι μεταγενέστεροι εντοπίζονται σε ερωτικά αλλά και αθλητικά θέματα. Σε αρκετές περιπτώσεις γινόταν ευρεία χρήση των καταδέσμων για... νίκη σε αρματοδρομίες.

Σε ηρώο στη Νεμέα, πιθανόν του Οφέλτου, βρέθηκε κατάδεσμος όπου ένας άνδρας ελπίζει να απομακρύνει την αγάπη μιας γυναίκας από έναν άλλο άνδρα: «Αποστρέφω την Ευβούλη από τον Αινέα, μακριά από το πρόσωπό του, από τα μάτια του, από το στόμα του, από το στήθος του, από την ψυχή του, από όλο του το σώμα αποστρέφω την Ευβούλη από τον Αινέα». Το δεύτερο ειδύλλιο του Θεόκριτου – ο οποίος έζησε κυρίως στην Αλεξάνδρεια στις αρχές της ελληνιστικής περιόδου (γεννήθηκε το 305 π.Χ.) – με τον τίτλο Φαρμακεύτριαι, αποτελεί μια από τις χαρακτηριστικότερες μαρτυρίες ερωτικής μαγείας στην αρχαία εποχή: Περιγράφει την απόπειρα μιας γυναίκας, της Σιμαίθας, να κερδίσει, με τη βοήθεια της υπηρέτριάς της, αυτόν που αγάπησε, με κατάδεσμους και επικλήσεις στη Σελήνη και στις Θεότητες του Κάτω Κόσμου, αναζητώντας σε νεκροταφεία το μαύρο αίμα των πτωμάτων και κάνοντας μια μαγική τελετή. Η λεπτομερέστατη περιγραφή μιας τελετής Μαύρης Μαγείας σε ένα λογοτεχνικό κείμενο αντανακλά το σχετικό ενδιαφέρον των ανθρώπων εκείνης της εποχής και την ενασχόλησή τους με διαιωνιζόμενες από την αρχαιότητα μαγικές διαδικασίες, ανάμεσα σε αυτές και οι καταπασσαλεύσεις και οι κατάδεσμοι.

Όπως φαίνεται, μια τέτοια επιγραφή από μόνη της δεν είχε την ιδιαίτερη μαγική δύναμη, που συμπληρωνόταν με τις «γοητείες» και τις επικλήσεις που ψάλλονταν στους τάφους προς τους νεκρούς ή τους χθόνιους δαίμονες. Σε αυτή την ιδιαίτερη μαγική γλώσσα θεωρούσαν πως είχαν μεγάλη δύναμη τα ονόματα θεοτήτων όπως η σεληνιακή Εκάτη, ο Ερμής, η Περσεφόνη, η Δήμητρα, η Κόρη, η επίσης σεληνιακή Άρτεμις και άλλες υποχθόνιες θεότητες ή δαιμονικά όντα, όπως οι Ερινύες ή οι νεκυοδαίμονες του Κάτω κόσμου.

Οι πρώτες γνωστές σε εμάς ελληνικές μολύβδινες πινακίδες με κατάρες προέρχονται από τη Σικελία και χρονολογούνται στις αρχές του 5ου αι. π.Χ. Πολλές από αυτές προέρχονται από τη Σελινούντα, αποικία των Μεγαρέων στη Σικελία, στην οποία υπήρχε ονομαστό ιερό, στη περιοχή που σήμερα ονομάζεται Αγρός των Στηλών. Οι στήλες αυτές είναι αξιοσημείωτες επειδή έχουν ανεικονογραφικές ανθρώπινες κεφαλές, δηλ. κεφάλια χωρίς χαρακτηριστικά προσώπου, για τα οποία θεωρείται πως αναπαριστούν τις κεφαλές των νεκρών μιας ομάδας συγγενών: των Τριτοπατόρων τους. Οι αρχαίοι Σελινούντιοι πίστευαν πως ήταν σημαντικό οι Τριπάτορες αυτοί να είναι ικανοποιημένοι – τόσο σημαντικό που, κάθε φορά που πέθαινε ένα μέλος της οικογενείας, οι ζωντανοί έπρεπε να προσφέρουν ειδικές θυσίες μπροστά στις στήλες αυτές, για να εξασφαλίσουν ότι η μεταχείριση του νεκρού, και νέου μέλους των Τριτοπατόρων, δεν θα τους εξόργιζε (τους Τριπάτορες) και δεν θα τους προκαλούσε να πλήξουν με μίασμα την κοινότητα. Οι περισσότερες μολύβδινες πινακίδες βρέθηκαν κοντά σε αυτές τις στήλες. Μια συνηθισμένη πρακτική ήταν να γράφουν το όνομα ενός εχθρού στη μολύβδινη πινακίδα και να την τοποθετούν κοντά σε μια πηγή μίανσης, ώστε η μίανση να πλήξει το όνομα, άρα και το πρόσωπο, το οποίο φέρε το όνομα. Επρόκειτο για είδος συμπαθητικής μαγείας, ένα είδος μαύρης μαγείας, γνωστό παντού στον αρχαίο ελληνικό κόσμο.

Οι καταπασσαλεύσεις ήταν ομοιώματα του θύματος κατασκευασμένα από κερί, από μόλυβι ή κάποιο άλλο υλικό. Αυτά τα ομοιώματα οι μάγισσες ή οι μάγοι τα έδεναν με δεσμά και τα τρυπούσαν με αιχμηρά αντικείμενα, όπου επιθυμούσαν να προξενήσουν κάποια βλάβη και τα έχωναν σε τάφους ή τα βύθιζαν σε πηγές
Ένα τέτοιο συγκεκριμένο ομοίωμα, που ανακαλύφθηκε σε αττικό τάφο και μελέτησε ο R. Wunsch αποδίδεται στον 3ο περίπου πΧ. αι., έχει 6 εκ. ύψος ως τα γόνατα και είναι κατασκευασμένο από μόλυβδο. Είναι αποκεφαλισμένο, η στάση του είναι γονατιστή, ενώ τα χέρια και τα πόδια είναι δεμένα πίσω με ισχυρά μολύβδινα δεσμά. Δεσμά φαίνονται και στο άνω τμήμα του κορμού, ενώ δύο σιδερένια καρφιά είναι μπηγμένα στο στήθος και την κοιλιά.

Θα μπορούσε κανείς να υποθέσει οτι η μαγεία στην αρχαία Ελλάδα εξασκούνταν κυρίως από αμαθείς. Εδώ, λοιπόν, ας εξετάσουμε την περίπτωση της Αθήνας, απ' όπου προέρχονται οι περισσότερες μολύβδινες πινακίδες με ξόρκια και κατάρες. Από αυτά που διαβάζουμε στους εν λόγω κατάδεσμους είναι λογικό να υποθέσουμε ότι αυτός που καταριόταν το έκανε εναντίον κάποιου ο οποίος συνήθως ανήκε στην ίδια με αυτόν κοινωνική τάξη, δηλαδή εναντίον κάποιου ανταγωνιστή του. Ο κατασκευαστής ασπίδων κα ο σανδαλοποιός δεν καταριόταν ο ένας τον άλλον, όμως ο ασπιδοποιός θα μπορούσε κάλλιστα να καταραστεί έναν ανταγωνιστή του ασπιδοποιό και ο σανδαλοποιός έναν άλλο σανδαλοποιό.

Από την αρχαία Αθήνα έχουμε βεβαιωμένες κατάρες εναντίον μαγείρων, δούλων, πορνών, ιδιοκτητών πορνείων, μελών όχι καλλιεργημένων τάξεων. Ωστόσο, εδώ θα πρέπει να θυμηθούμε τα λόγια του Αδείμαντου στην «Πολιτεία» του Πλάτωνα:

Μια από τις ελάχιστες αναφορές για κατάδεσμους έχουμε στο προαναφερόμενο έργο του Πλάτωνα, στον διάλογο που λαμβάνει χώρα, όπως όλοι θυμόμαστε στον Πειραιά, στο σπίτι του μέτοικου Κέφαλου, ενός από τους πλουσιότερους ανθρώπους της Αττικής: «Πως», ρωτάει κάποιος, «μπορεί να επηρεάσει τους θεούς ώστε να επιτρέψουν να διαπραχθεί αδικία;». Τότε ο Αδείμαντος παίρνει τον λόγο και υποδεικνύει δύο τρόπους: Ο ένας είναι να... ανοίξει σχολή ρητορικής, για να διδάσκει στους ανθρώπους τον τρόπο να διατυπώνουν κατασκευασμένα επιχειρήματα. Παρών στη συζήτηση χωρίς όμως να συμμετέχει, είναι ο γιος του Κέφαλου Λυσίας, γνωστός για τη ρητορική σχολή του και διασημότερος των ρητόρων της Αττικής, για το οποίο αυτή η στιγμή θα πρέπει να υπήρξε πάρα πολύ ενοχλητική... Η άλλη μέθοδος που πρότεινε ο Αδείμαντος συνδέεται άμεσα με τι θέμα μας. Υπάρχουν, λέει, περιπλανώμενοι ιερείς (αγύρται), και χρησμοδότες (μάντεις) που πάνε στις πόρτες των πλουσίων ισχυριζόμενοι πως έχουν απ' τους θεούς τη δύναμη να κάνουν μάγια και κατάδεσμους στους εχθρούς παντός ενδιαφερομένου. Προφανώς άλλη μια ενοχλητική στιγμή στο σπίτι του ζάμπλουτου Κέφαλου...

Στην Αθήνα, πάντως, οι περισσότερες τέτοιες πινακίδες που έχουν βρεθεί, στρέφονται κατά αντιδίκων σε δίκες. Μάλιστα, τις κατάρες δεν τις γλυτώνουν ούτε οι μάρτυρες της δίκης...

«Καταδέω τον Σμινδυρίδην και όσους τον υποστηρίζουν προς την Ερμή τον Εριόνιο και προς την Περσεφόνη και προς τη Λήθη. Καταδέω το νου του, τη γλώσσα του, την ψυχή του και όσα κάνει εναντίον μου σε σχέση με τη δίκη που ο Σμινδυρίδης έχει ξεκινήσει εναντίον μου».

Εδώ, όμως, πρέπει να σημειώσουμε ότι μερικές πινακίδες στρέφονται ρητά κατά του κακού και όσων το διαπράττουν.

Ας δούμε το κείμενο ενός τέτοιου καταδέσμου που βρέθηκε στην αρχαία αγορά των Αθηνών, η οποία χρονολογείται στον 1ο ή 2ο αιώνα μ.Χ.:
«... Καταγράφω και καταθέτω στον Πλούτωνα, στις Μοίρες, στην Περσεφόνη, στις Ερινύες και σε κάθε κακό ον. Καταθέτω και στην Εκάτη. Καταθέτω στις δύο θεές του Κάτω Κόσμου και στον αρωγό Ερμή. Καταθέτω εναντίον εκείνων που έκλεψαν από την οικία μου από την οδό που ονομάζεται Αχελώου, και οι οποίοι έκλεψαν αλυσίδα, στρώματα τρία, αραβικό κόμι, σύνεργα, λιναρόλαδο, μαστίχη, πιπέρι και πικραμύγδαλο. Καταθέτω εναντίον όσων είδαν την κλοπή και αρνούνται να το πουν. Καταθέτω εναντίον όλων εκείνων που δέχτηκαν τα κλοπιμαία που αναφέρονται στην καταγραφή. Εσύ, δε, δέσποινα Εκάτη ουρανία, Εκάτη του Κάτω Κόσμου, Εκάτη των τρίστρατων, Εκάτη τριπρόσωπη, Εκάτη μονοπρόσωπη, ξερίζωσε την καρδιά εκείνου ή εκείνων που έκλεψαν τα πράγματα που αναφέρονται στην καταγραφή και κάμε αδιάβατη γι' αυτούς τη γη, τη θάλασσα άπλευστη, τον βίο αβίωτο, παιδιά να μην αναστήσουν, αλλά χαμός και αρρώστια να πέσει επάνω του ή επάνω τους. Ως επόπτης, συ (Εκάτη), το χάλκινο δρεπάνι στρέψε ενάντιά τους, να τους πετσοκόψει...».

Κύρια θεότητα της Μαύρης Μαγείας ήταν η Εκάτη και δευτερευόντως ο Ερμής, ενώ κατά την ελληνιστική περίοδο προστέθηκες και ο αιγυπτιακός θεός Σηθ.
Στη ρωμαϊκή περίοδο οι κατάδεσμοι εκτός από τα νεκροταφεία αφήνονταν επίσης σε πηγάδια, λόγω της υποτιθέμενης επικοινωνίας των υπογείων νερών με τον Κάτω Κόσμο, αλλά και στα κατώφλια ή στους τοίχους των σπιτιών των θυμάτων. Μετά το θάνατο του Γερμανού, θετού γιού του αυτοκράτορα Τιβέριου, στην Αντιόχεια (19 μ.Χ.) ανακαλύφθηκαν σε κρυψώνα στους τοίχους του σπιτιού του κατάδεσμοι με το όνομά του, των οποίων την δραστηριότητα αύξανε η παρουσία μουμιοποιημένων σαρκών πτωμάτων και σταχτών πιτσιλισμένων με αίμα.
Οι κατάδεσμοι του ιπποδρόμου τοποθετούνταν συνήθως στα δυσκολότερα σημεία του στίβου, στην εκκίνηση ή στο σημείο τερματισμού, με σκοπό να προκαλέσουν ατύχημα κατά τη διέλευση του άρματος από εκεί...
Χαρακτηριστικό των ύστερων καταδέσμων είναι η χρήση των «βαρβάρων ονομάτων», φθόγγων, κυρίως φωνηέντων, ή λέξεων που παραπέμπουν στα φοινικικά, εβραϊκά, ασσυριακά και αιγυπτιακά και αντιστοιχούν στα μυστικά ονόματα των θεοτήτων και των δαιμόνων. Τέτοια ονόματα απαντούν σε αφθονία στους δικαστικούς καταδέσμους της Κλαυδιόπολης και του Βυζαντίου (Κωνσταντινούπολης). Κάποτε οργανώνονταν σε γεωμετρικά σχήματα, π.χ. τρίγωνα ή ρόμβους. Ανάλογο ρόλο έπαιζαν και οι «χαρακτήρες», σύμβολα που θυμίζουν γράμματα του αλφαβήτου, αλλά με πιο σύνθετη κατασκευή. Τα βάρβαρα ονόματα και οι χαρακτήρες, εκτός του ότι είναι η γλώσσα που οι δαιμονικές δυνάμεις καταλαβαίνουν ώστε να εξαναγκαστούν να συνδράμουν το μάγο, δημιουργούσαν την απαραίτητη ατμόσφαιρα υποβολής στον πελάτη.

Η μαγεία εκτός ελληνικού χώρου
Η Χαλδαία ή η Ν. Βαβυλώνα θα μπορούσε ίσως να προσδιοριστεί ως ο γνωστότερος τόπος γέννησης της μαγείας, σύμφωνα με τις γραπτές πηγές επικλήσεων, που έφθασαν ως εμάς από το 800 Π.Κ.Ε. Αυτές οι πηγές αντιγράφηκαν από ασσύριους ιερείς, από αρχαιότερες Βαβυλωνιακές.

Στον κώδικα του Χαμουραμπί (2.000 Π.Κ.Ε..) προβλέπεται η δοκιμασία του νερού για εκείνον που κατηγορείται ως μάγος, αλλά και για τον κατήγορο. Αν ο κατηγορούμενος πνιγόταν, η περιουσία του μεταβιβαζόταν στον κατήγορο. Αν σωζόταν, τότε ο κατήγορος θανατωνόταν και η περιουσία του μεταβιβαζόταν στον κατηγορούμενο. Αυτό, βέβαια, στην περίπτωση που δεν ήταν σίγουροι για το αν ευσταθούσε η κατηγορία. Σε διαφορετική περίπτωση αποδεδειγμένης κατηγορίας η ποινή προέβλεπε θανάτωση, ιεροδικία[2].

Οι Ιουδαίοι με τη σειρά τους ήταν αρκετά εξοικειωμένοι με τη μαγεία, γεγονός που αντανακλάται στους αυστηρούς νόμους ενάντια στη μαγεία και τις προειδοποιήσεις των προφητών (Έξοδος, xxii, 18, Δευτ. xviii, 10, Βασ. Α΄, xxi, 6 κ.α.). Παρόλες τις προειδοποιήσεις η ιουδαϊκή μαγεία άνθισε, ιδιαίτερα κατά την εποχή της γέννησης του Ιησού, προς την παραδοσιακή γραμμή του Ταλμούδ, γεγονός που πιστοποιείται αργότερα από τον Ωριγένη.

Οι Έλληνες θεωρούσαν τη Θεσσαλία και τη Θράκη ως περιοχές που ήταν ιδιαίτερα εθισμένες στη μαγεία και τη χρήση της για προσωπικούς σκοπούς. Η θεά Εκάτη ήταν εκείνη που προΐστατο σε κάθε τελετουργική πράξη, μια θεότητα ξένη την οποία εισήγαγε ο Ησίοδος στην Κοσμογονία του. Ωστόσο, ο χθόνιος Ερμής, ο ψυχοπομπός είναι η μεγαλύτερη σε ισχύ θεότητα που απαντάται σε παρόμοιου είδους τελετουργίες, μαζί με την Αρτέμιδα μια άλλη συμβολική όψη της Σελήνης.

Ευρεθέντες κατάδεσμοι
Ο πρωτόγονος άνθρωπος που πίστευε στη δύναμη της «συμπαθητικής μαγείας» και προσπαθούσε να γονιμοποιήσει τη γη, θάβοντας σύμβολα γονιμότητας, χρησιμοποιούσε ανάλογα σύμβολα για να εξαναγκάσει τα άλλα μέλη της κοινότητας σε δράση προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση. Οι καταπασσαλεύσεις[5] ή οι κατάδεσμοι[6], οι μαγικοί πάπυροι στην Αίγυπτο και την Ελλάδα ή οι ρωμαϊκοί defixiones, είναι τα μέσα για την άσκηση αυτού του είδους της μαγείας μέσω της κατάρας. Οι καταπασσαλεύσεις είναι ομοιώματα του θύματος κατασκευασμένα από κερί, από μόλυβι ή κάποιο άλλο υλικό. Αυτά τα ομοιώματα οι μάγισσες ή οι μάγοι τα έδεναν με δεσμά και τα τρυπούσαν με αιχμηρά αντικείμενα, όπου επιθυμούσαν να προξενήσουν κάποια βλάβη και τα έχωναν σε τάφους ή τα βύθιζαν σε πηγές[7].

Ένα τέτοιο συγκεκριμένο ομοίωμα, που ανακαλύφθηκε σε αττικό τάφο και μελέτησε ο R. Wunsch αποδίδεται στον 3ο περίπου π.Χ. αιώνα, έχει 6 cm ύψος ως τα γόνατα και είναι κατασκευασμένο από μόλυβδο. Είναι αποκεφαλισμένο, η στάση του είναι γονατιστή, ενώ τα χέρια και τα πόδια είναι δεμένα πίσω με ισχυρά μολύβδινα δεσμά. Δεσμά φαίνονται και στο άνω τμήμα του κορμού, ενώ δύο σιδερένια καρφιά είναι μπηγμένα στο στήθος και την κοιλιά[8].

Από το ίδιο υλικό, το μολύβι, κατασκευάζονταν και οι κατάδεσμοι. Οι κατάδεσμοι, που εκτείνονται σε μια χιλιετία, από το 500 π.Χ. έως το 500 μ.Χ περίπου[9] και φαίνεται πως είχαν ευρύτατη λαϊκή απήχηση, ήταν πλάκες μεταλλικές, χαραγμένες με μαγικούς χαρακτήρες και κατάρες. Θάβονταν, επίσης, σε τάφους, έτσι ώστε να μην είναι δυνατή η ανακάλυψη ή η καταστροφή τους και συνεπώς να εκτείνεται απεριόριστα η διαιώνιση της γοητείας και του προτιθέμενου κακού.

Ο αρχαιότερος πιθανώς κατάδεσμος ανακαλύφθηκε στη Σικελία και χρονολογήθηκε στα τέλη του 6ου π.Χ. αιώνα. Αρκετοί, επίσης, έχουν αποκαλυφθεί σε ανασκαφές της Αττικής, που χρονολογήθηκαν στα μέσα του 5ου π.Χ. αιώνα, ενώ η παρουσία τους γίνεται ιδιαίτερα αισθητή στον 4ο και τον 3ο π.Χ. αιώνα.

Ανάλογα με το ζητούμενο αποτέλεσμα οι κατάδεσμοι στοχεύουν στην ερωτική έλξη ή αντίστροφα στην ερωτική απομόνωση του αντίπαλου, στην αποτυχία του σε θέματα προσωπικής ευημερίας και εργασίας, στη φίμωση της γλώσσας του, στην αποτυχία αντιδίκων στο δικαστήριο, στην παράλυση του νου και της γλώσσας κατά τη διάρκεια της δίκης. Οι πρωιμότεροι είναι στραμμένοι προς την κατεύθυνση των δικαιϊκών πρακτικών, ενώ οι μεταγενέστεροι εντοπίζονται σε ερωτικά και αθλητικά θέματα. Σε αρκετές περιπτώσεις γινόταν ευρεία χρήση των κατάδεσμων για νίκη σε αρματοδρομίες[10].

Βέβαια, η επιγραφή από μόνη της δεν είχε την ιδιαίτερη μαγική δύναμη, που συμπληρωνόταν με τις «γοητείες», επικλήσεις που ψάλλονταν στους τάφους προς τους νεκρούς ή τους χθόνιους δαίμονες. Σε αυτή την ιδιαίτερη μεταγλώσσα έχουν μεγάλη δύναμη τα ονόματα θεοτήτων όπως η Εκάτη, σύμβολο της σκοτεινής σελήνης, ο Ερμής, η Περσεφόνη, η Δήμητρα, η Κόρη, η επίσης σεληνιακή Άρτεμις και άλλες υποχθόνιες θεότητες ή δαιμονικά όντα, όπως οι Ερινύες ή οι νεκυο-δαίμονες του Κάτω Κόσμου.

Κλασικό θέμα για την αρχαία μαγεία είναι φυσικά το δεύτερο ειδύλλιο του Θεόκριτου[11], όπου η Σιμαίθα η μάγισσα, προκειμένου να φέρει πίσω τον Μύνδιο Δέλφη που την εγκατέλειψε, ετοιμάζει τα μαγικά της φίλτρα δίπλα στη θάλασσα. Επικαλείται το Μαγικό Πτηνό[12] ως ενδιάμεσο αγγελιαφόρο και την Αρτέμιδα, αυτή που δύναται να σείσει τις κολώνες του Aδη, τονίζοντας έτσι την υποχθόνια δύναμή της[13].

Σε αυτή τη μυστηριώδη μεταγλώσσα συχνή είναι η χρήση του ρήματος εξορκίζω. Για να υπακούσει ο δαίμονας απαιτείται ο όρκος της δέσμευσής του. Ένας όρκος βέβαια που επιβάλλεται από το γητευτή, αλλά δείχνει καθαρά τη νομοτελειακή δύναμη του όρκου και τη σχέση του με τον απαράβατο νόμο, γραπτό ή άγραφο. Η ανυπακοή στον όρκο από το άτομο είναι παράβαση του νόμου και ως τέτοια προκαλεί κλυδωνισμούς στη σταθερότητα της κοινότητας. Άλλοι συνηθισμένοι ρηματικοί τύποι είναι εκείνοι του καταδίδημι, καταδώ, δέω, καταγράφω, ανατίθημι, κ.λπ., που συμπληρώνουν τη μαγική γλώσσα των κατάδεσμων. Στην ίδια γλώσσα το μαγικό πτηνό Ίυγξ είναι ισότιμο της έννοιας της Σειρήνας και ως τέτοιο έχει άμεση σχέση με τον κόσμο των δαιμόνων.

Βέβαια, η τέλεση τέτοιων τελετουργιών, όπως αυτή της Σιμαίθας, είναι αρκετά συχνή και πριν την εποχή του Θεόκριτου. Τούτο φαίνεται από τη θέση που παίρνει ο Πλάτωνας στους Νόμους του, όπου θεωρεί αναγκαίο να έχει η ιδανική πολιτεία διάταγμα ενάντια σε όποιον προσπαθεί να σκοτώσει ή να τραυματίσει κάποιον ασκώντας μαγεία, όπως και ενάντια σε εκείνους που προκαλούν φυσική βλάβη.

Τι γράφει ο Fritz Graf στο H Μαγεία στην ελληνορωμαϊκή αρχαιότητα (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).

Ο ελβετός μελετητής Fritz Graf, γνωστός για τα βιβλία του πάνω στην αρχαιοελληνική μυθολογία και θρησκεία, διευθυντής του τμήματος Επιγραφικής του Ohio State University, αναλαμβάνει να απαντήσει στο παραπάνω και σε πολλά παρόμοια ερωτήματα μέσα από το φιλόδοξο βιβλίο του H Μαγεία στην ελληνορωμαϊκή αρχαιότητα. Το υλικό του βιβλίου δομείται θεματικά, αν και στο κάθε κεφάλαιο ο συγγραφέας ακολουθεί υποτυπωδώς τη χρονολογική εξέλιξη. Μετά από την εισαγωγή, όπου ερευνάται το θέμα των πηγών και παρατίθεται μια σύντομη ιστορία της έρευνας πάνω στην αρχαία μαγεία, ακολουθεί ένα κεφάλαιο για την ορολογία που χρησιμοποιείται για την περιγραφή των μαγικών πρακτικών και των ατόμων που τις εξασκούν. Τα επόμενο κεφάλαιο είναι αφιερωμένο στο ζήτημα του πώς οι Ελληνες και οι Ρωμαίοι χαρακτήριζαν κάποιον μάγο και τον διέκριναν, για παράδειγμα, από τον μάντη, και τι αυτός ο χαρακτηρισμός υποδήλωνε. Στο τέταρτο κεφάλαιο επαναλαμβάνεται αυτή η διαδικασία, όχι μέσα από την οπτική γωνία της κοινωνίας αλλά από αυτή του μάγου, πώς δηλαδή ο ίδιος ο μάγος αντιλαμβάνεται τον εαυτό του και την «τέχνη» του.

Εδώ εξετάζονται επίσης οι τελετές μύησης των μάγων και συγκρίνονται με αυτές των μυστηριακών λατρειών με τις οποίες έχουν αρκετά κοινά σημεία. Στο πέμπτο κεφάλαιο ο αναγνώστης έρχεται αντιμέτωπος με τις πιο «σκοτεινές» όψεις τις αρχαίας μαγείας, εδώ αναλύεται η πρακτική της κατάδεσης που αναφέραμε παραπάνω και η χρήση μαγικών ειδωλίων (κούκλες βουντού). Ακολουθεί ένα κεφάλαιο για τις λιγότερο απειλητικές για τις σύγχρονες ευαισθησίες πρακτικές της «ερωτικής» βασκανίας και της μαντείας, όπου δίνεται περισσότερο βάρος στις απεικονίσεις της μαγείας στη λογοτεχνία και στα προβλήματα που ανακύπτουν από τη χρήση των λογοτεχνικών κειμένων ως πηγών για τη μελέτη του φαινομένου. Στο τελευταίο κεφάλαιο αναλύονται διάφορα θεωρητικά μοντέλα που προσπαθούν να εξηγήσουν τη φύση των μαγικών τελετουργιών, ποια είναι η βαθύτερη «λογική» που τις διέπει.

Οι έξι πιο δημοφιλείς κατάρες της παγκόσμιας ιστορίας
Η κατάρα του Ότζι
Το παγωμένο σώμα του Ότζι ανακαλύφθηκε το 1991 στις Άλπεις κοντά στα αυστρο-ιταλικά σύνορα, 5.300 χρόνια αφότου αυτός πέθανε. Ο Ράινερ Χεν, παθολόγος που εξέτασε τον Ότζι, πέθανε σε ένα αυτοκινητικό δυστύχημα ένα χρόνο αργότερα. Ο Κουρτ Φριτς, που οδήγησε τον Χεν στο πτώμα, πέθανε κατά τη διάρκεια μιας χιονοστιβάδας λίγο αργότερα.

Ο Χέλμουτ Σιμόν, που ανακάλυψε τον Ότζι, πέθανε από πτώση ενώ πεζοπορούσε το 2004. Ο Ντίτερ Βάρνεκε, επικεφαλής της ομάδας διάσωσης που έψαχνε το πτώμα του Σιμόν, πέθανε από καρδιακή προσβολή μετά την κηδεία του πεζοπόρου.

Μπορεί να μοιάζει με αρκετά ενδιαφέρουσα σειρά συμπτώσεων, αλλά δεδομένου του αριθμού των ανθρώπων που ενεπλάκησαν στην έρευνα σχετικά με τον Ότζι, ο αριθμός δυστυχημάτων δεν είναι ασυνήθιστος.

Η κατάρα της μούμιας
Σύμφωνα με κάποιες μαρτυρίες, ο τάφος του φαραώ Τουταγχαμών φυλασσόταν από μια πέτρα, πάνω στην οποία ήταν σκαλισμένη η εξής απειλητική προειδοποίηση: "Ο θάνατος θα έρθει γοργόφτερος σε όποιον διαταράξει την ειρήνη του Βασιλέως".

Οι αιγυπτιολόγοι Χάουαρντ Κάρτερ και λόρδος Κάρναβον αγνόησαν την επιγραφή και άνοιξαν τον τάφο. Λίγο αργότερα, όμως, οι μοίρες όσων εισήλθαν στον τάφο έφτασαν σε τραγικό φινάλε.

Ο λόρδος Κάρναβον πέθανε τέσσερις μήνες αργότερα από μολυσμένο τσίμπημα κουνουπιού, ενώ βρισκόταν στην Αίγυπτο. Στο Λονδίνο, λίγες ώρες μετά το θάνατο του Λόρδου, το αγαπημένο του σκυλάκι Σούζι αλύχτησε και πέθανε.

Ο επενδυτής Τζωρτζ Τζέι Γκουλντ πέθανε από πυρετό έξι μήνες αφότου επισκέφθηκε τον τάφο. Ο Α. Σ. Μέις, μέλος της αρχαιολογικής ομάδας του Κάρτερ, πέθανε από δηλητηρίαση με αρσενικό. Ο γραμματέας του Κάρτερ βρέθηκε πνιγμένος στο κρεβάτι του το 1929.

Ωστόσο, οι ερευνητές υπογραμμίζουν πως η πλειονότητα όσων σχετίζονταν με το άνοιγμα του τάφου έζησε μακρές και υγιείς ζωές. Κάποιοι άλλοι υποστηρίζουν ότι μερικοί από τους θανάτους ίσως οφείλονται σε δηλητηριώδη μούχλα ή βακτήρια που μάλλον υπήρχαν μέσα στον τάφο.

Η κατάρα του τάφου του Ταμερλάνου
Ο Ταμερλάνος ήταν πολέμαρχος και ευγενής που ήλεγχε μεγάλο μέρος της Ασίας τον 14ο αιώνα και θεωρείται υπεύθυνος για το θάνατο 17 εκατομμυρίων ανθρώπων.

Το 1941, ο ηγέτης της Σοβιετικής Ένωσης Ιωσήφ Στάλιν έστειλε μια ομάδα αρχαιολόγων να ανοίξουν τον τάφο του Ταμερλάνου, που βρισκόταν στη Σαμαρκάνδη του Ουζμπεκιστάν – κάτι που θορύβησε τους ντόπιους και τους μουσουλμάνους ιερείς.

Όταν το φέρετρο του Ταμερλάνου ανοίχτηκε, η ερευνητική ομάδα ανακάλυψε μια επιγραφή: «όποιος ανοίξει τον τάφο μου θα απελευθερώσει έναν εισβολέα πολύ τρομερότερο από εμένα». Σε λίγες ώρες από το άνοιγμα, τα στρατεύματα του Αδόλφου Χίτλερ εισέβαλαν στη Ρωσία – εισβολή που εν τέλει κόστισε 26 εκατομμύρια νεκρούς.

Το 1942, ο Στάλιν διέταξε να ταφεί εκ νέου το λείψανο του Ταμερλάνου με όλες τις αναλογούσες ισλαμικές τιμές. Λίγο αργότερα, το γερμανικό στράτευμα παραδόθηκε στο Στάλινγκραντ.

Η κατάρα του διαμαντιού Χόουπ
Σύμφωνα με το θρύλο, ο Γάλλος έμπορος Ζαν Μπατίστ Ταβερνιέ έκλεψε ένα γαλάζιο διαμάντι 115 καρατίων από το μάτι ενός ειδώλου στην Ινδία – και λέγεται πως φαγώθηκε ζωντανός από σκύλους.

Στην πραγματικότητα, ο Ταβερνιέ πούλησε τον πολύτιμο λίθο στο βασιλιά της Γαλλίας Λουδοβίκο ΙΔ' το 1669 και αποσύρθηκε πάμπλουτος. Όλα πήγαιναν καλά ώσπου το διαμάντι έφτασε στα χέρια του βασιλιά Λουδοβίκου ΙΣΤ' και της συζύγου του, Μαρίας Αντουανέτας – και, όπως ξέρουμε όλοι, αποκεφαλίστηκαν αμφότεροι κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης.

Στη συνέχεια, ο Άγγλος λόρδος Φράνσις Χόουπ κληρονόμησε το διαμάντι, παντρεύτηκε μια Αμερικανίδα θεατρίνα, σπατάλησε όλη του την περιουσία, πούλησε το διαμάντι και απέμεινε πάμπτωχος. Αφότου η Ίβλυν ΜακΛήν αγόρασε το διαμάντι το 1912, ο γιος της πέθανε σε αυτοκινητικό δυστύχημα, η κόρη της αυτοκτόνησε και ο άνδρας της την παράτησε (και κατέληξε σε φρενοκομείο).

Το Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Σμιθσόνιαν απέκτησε το διαμάντι το 1958 και δεν αντιμετώπισε κανένα απολύτως πρόβλημα – πάντως, ένα φορτηγό χτύπησε τον ταχυδρόμο που μετέφερε τον πολύτιμο λίθο (επέζησε). Ωστόσο, η γυναίκα και το σκυλί του πέθαναν λίγο αργότερα, και το σπίτι του πήρε φωτιά.

Η κατάρα του Ινδιάνου Τεκουμσέ
Είναι αλήθεια ότι ο Ινδιάνος πολέμαρχος Τεκουμσέ καταράστηκε τον Χένρι Χάρισον, αφότου τα στρατεύματα του τελευταίου θριάμβευσαν στη Μάχη του Τιπικανού; Ίσως – από τη στιγμή που ο Χάρισον έγινε πρόεδρος το 1840, ο εκλεγείς ανά είκοσι χρόνια στη θέση αυτή πεθαίνει, ενώ ήταν ακόμα πρόεδρος. Ο Χάρισον πέθανε από πνευμονία ένα μήνα μετά την εκλογή του.

Ο Αβραάμ Λίνκολν, που εξελέγη το 1860, δολοφονήθηκε, όπως και ο Τζέιμς Γκάρφιλντ (εκλεγείς το 1880) και ο Ουίλιαμ ΜακΚίνλι (1900). Τόσο ο Γουόρεν Χάρντινγκ (1920) όσο και ο Φράνκλιν Ρούσβελτ (1940) πέθαναν από φυσικά αίτια (ενώ ήταν πρόεδροι), ενώ ο Τζων Κένεντι (1960) δολοφονήθηκε. Ο Ρόναλντ Ρήγκαν (1980) υπήρξε στόχος δολοφονίας το 1981 αλλά επέζησε, διαψεύδοντας το θρύλο της κατάρας.

Η κατσίκα και η κατάρα στους Σικάγο Καμπς
Το 1945, ένας άνδρας ονόματι Μπιλ Μπίλι Γκόουτ (κατσίκας, δηλαδή) Σιάνις εκδιώχθηκε από το γήπεδο όπου έπαιζαν μπέιζμπολ οι Σικάγο Καμπς επειδή είχε φέρει μαζί του την κατσίκα-κατοικίδιό του. Εξοργισμένος, ο Σιάνις καταράστηκε την ομάδα λέγοντας "οι Καμπς δεν πρόκειται να νικήσουν ποτέ ξανά!".

Οι Καμπς έχασαν τον επόμενο αγώνα και δεν κέρδισαν το World Series τόσα χρόνια, παρά τις επανειλημμένες προσπάθειες να αρθεί η κατάρα. Ενώ οι περισσότεροι θεωρούν πως η κατάρα είναι απλά μια χαζή πρόληψη, οι παλιοί οπαδοί του συλλόγου την πιστεύουν απόλυτα.

Τον περασμένο Απρίλιο, η αστυνομία ανακάλυψε μια αποκεφαλισμένη κατσίκα δεμένη σε ένα δέντρο. Λίγες μέρες αργότερα, ένας άγνωστος παρέδωσε ένα δύσοσμο πακέτο στον ιδιοκτήτη των Σικάγο Καμπς· μέσα βρισκόταν ένα σαπισμένο κεφάλι κατσίκας.

Ο Αριστοτέλης είχε ανακαλύψει τη θεωρία της σχετικότητας(και όχι μόνο) χιλιάδες χρόνια πριν τον Einstein ή οποιονδήποτε άλλο!!

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ

"Της των δε ενόντων ρευστήν δύναμιν, εις κραταιάν θέσιν ισοκλίνουσα παν εν τη δομή των σμικρών μορίων πλέγμα ουσίας μέγεθος έστι τάδε: η της μάζης πολλαπλότητα εν διαδοχή, δις, μετά μεγέθους τριών μυρίων μυριάδων τριπλών ποδών προς την μονάδα του χρόνου".

Πράγμα που σημαίνει: Το μέγεθος της περικλειόμενης ενέργειας που συγκρατεί τα μόρια στο πλέγμα της δομής τους είναι: Ο πολλαπλασιασμός της μάζας διαδοχικά δύο φορές, με το μέγεθος τριάντα χιλιάδες φορές το δέκα χιλιάδες (μετρούμενο σε) τρία πόδια προς τη μονάδα του χρόνου.

Δηλαδή Ε= m: (3: 10.000:10.000) : (3: 10.000:10.000)= m: (3: 10.000:10.000)2 = m; (3: 100.000.000)2=m: (300.000.000)2= m : c2
Όπου 300.000.000 m/sec = c η ταχύτητα του φωτός.
Σχόλια: τριών μυρίων μυριάδων 3 (χ) 10.000 (χ) 10.000 άρα 300.000.000 m/sec.
Η μονάδα μήκους 3 πόδια (=1 μέτρο) = l m.
Η μονάδα του χρόνου είναι το 1 sec.
Άρα η ταχύτητα του φωτός c= 300.000.000 m/sec = 300.000 Km/sec, αφού 1 Km (χιλιόμετρο) = 1000 m.

Εδώ έχουμε να κάνουμε πολλά σχόλια με πρώτο το ότι βασιζόμαστε στην έρευ­να των Άγγλων και των Αμερικανών για την αυθεντικότητα του αραβικού κειμέ­νου. Το βασικότερο όμως των σχολίων είναι το «πώς γνώριζε ο Αριστοτέλης ή οι Άραβες τις σύγχρονες μονάδες μέτρησης; Δηλαδή το μέτρο και το δευτερόλεπτο. Μήπως και τις μονάδες μέτρησης τις πήραν οι «πολύμαθοι κλέφτες της αρχαίας ελ­ληνικής γνώσης» από τους αρχαίους μας προγόνους;

Το μεν δευτερόλεπτο έχει κάποια λογική, αφού είναι το 1/60 του λεπτού (min) που είναι το 1/60 της ώρας (h) που είναι το 1/24 της περιστροφής της Γης γύρω από τον εαυτό της.
Το μέτρο όμως ή τα τρία πόδια; Εδώ υπάρχει ένα μυστήριο.

Nα δώσουμε όμως και άλλα χωρία από το κείμενο του Αριστοτέλη για την ταχύ­τητα του φωτός.
«Την προς άκραν αύξησιν λόγου μεταβολής χώρου, προς χρόνον, ουκ εά η φύσις εις μη μετρήσιμον προσάγειν: προσάγει γαρ οσονούπω της μάζης το μέγε­θος εις το μη μετρήσιμον».
Πράγμα που σημαίνει: « Την αύξηση του λόγου του μήκους προς το χρόνο (ταχύτητα) προς ακραία τιμή (όριο της ταχύτητας του φωτός) δεν την επιτρέπει η φύση να φθάσει σε μη μετρήσιμη τιμή (άπειρο). Διότι κάνει και το μέγεθος της μάζας να είναι μη μετρήσιμο (άπειρο)».
Ακριβώς, δηλαδή, ότι λέει και η ειδική θεωρία της σχετικότητας του Einstein (;) που του την εξήγησε και πλήρως διατύπωσε ο Καραθεοδωρή(ς).


Πάμε παρακάτω στο κείμενο του Αριστοτέλη:
«Την δε χρόνου ροήν πάλιν αίφνης εις βραδύτερον προσάγει». Που σημαίνει: «Τη δε ροή του χρόνου την επιβραδύνει άμεσα».
Μιλάμε δηλαδή για τη διαστολή του χρόνου.

Όσον αφορά το όριο της ταχύτητας του φωτός ο Αριστοτέλης, όπως τον αντέγρα­ψαν οι Άραβες και όπως πριν δεκαπέντε περίπου χρόνια απεκάλυψαν οι Άγγλοι, μας λέει-
«Την δε μεταβολήν των θεών νόμος τοιαύτη επιβολή φέρει το μέγεθος μηδέ των τριών μυρίων μυριάδων τριπλών ποδών προς την του χρόνου μονάδα υπερέχειν, μηδέ Ήλιος άλλος αστήρ αντιβαίνειν».
Εδώ έχουμε ένδειξη για το ότι ο Αριστοτέλης έχει διατυπώσει και τη «γενική θε­ωρία της σχετικότητας».

Η μετάφραση είναι: Στη δε μεταβολή (του χώρου προς τον χρόνο, άρα στην ταχύ­τητα), ο νόμος των θεών επιβάλλει να είναι μικρότερη από τριάντα χιλιάδες επί δέκα χιλιάδες επί τρία πόδια (ένα μέτρο) προς τη μονάδα του χρόνου (ένα δευτερόλεπτο) και ούτε ο Ήλιος ούτε άλλο άστρο μπορεί να την κάνει να παραβεί (το νόμο).

Η τελευταία φράση δείχνει ότι:
1) Γνώριζε ο Αριστοτέλης ότι ο Ήλιος ήταν απλά ένα άστρο όπως όλα.
2) Γνώριζε ότι τις συνθήκες κίνησης τις ορίζουν τα «βαρυτικά πηγάδια» (gravity wells) των άστρων, και ακόμη και ένα μαύρο άστρο (μελανή οπή) με την τεράστια έλξη του δε μπορεί να εξασφαλίσει ταχύτητα μεγαλύτερη από αυτήν του φωτός.

ΣΥΜΠΕΡΆΣΜΑΤΑ

Συνοπτικά μπορούμε να πούμε ότι:
1) Οι υποψίες μας για το ότι ο Einstein κάτι έτοιμο πρέπει να βρήκε όταν διατύπωσε τη θεωρία της σχετικότητας επαληθεύονται.
2) Ο Einstein με ειλικρίνεια και εντιμότητα ζήτησε τη βοήθεια του Καραθεοδωρή(ς) που του τα εξήγησε όλα.
3) Στον Αριστοτέλη πλέον μπορούν να αποδοθούν.
α) Ο τύπος E=m:c2 για τη μετατροπή της μάζας σε ενέργεια και αντιστρόφως.
β) Η διαστολή του χρόνου και η συστολή του μήκους .
γ) Το όριο της ταχύτητας του φωτός.
6) Η μέτρηση της ταχύτητας του φωτός.
ε) Η «βαρυτική» θεωρία της γενικής θεωρίας της σχετικότητας.
στ) Η σχέση μάζας - ταχύτητας (όταν απειρίζεται η μία, απειρίζεται και η άλλη).

Τέλος να τονίσουμε ότι ακόμη και αν δεν τα έβγαλε αυτά ο Αριστοτέλης, τότε τα πήρε από κάποια άλλη αρχαιότερη ελληνική πηγή σαν μύστης που ήταν.

Ακόμη και αν οι Άραβες είπαν ψέματα και δεν τα βρήκαν όλα αυτά από τον Αρι­στοτέλη, ας αναρωτηθούμε που τα βρήκανε πριν από εκατοντάδες χρόνια;
Εξάλλου γιατί να μην πάρουν αυτοί τη δόξα; Το πιθανότερο είναι ότι οι Άραβες απλά αντέγραφαν για να σώσουν τη γνώση, χωρίς καν να την κατανοούν.
Αυτούς τους Άραβες αλλά και τους Άγγλους του Imperial College of London τους ευχαριστούμε για τη γνώση που μας έδωσαν και για την αλήθεια που την απεκατέστησαν.

  

 

  

Το μυστήριο ψάχνει λύση…

Το déjà vu είναι σπάνιο φαινόμενο, αλλά όταν συμβαίνει το καταλαβαίνουμε. Είναι αυτό που μπορεί να περπατάς σε μια πόλη την οποία επισκέπτεσαι πρώτη φορά και ξαφνικά γνώριμες εικόνες έρχονται στο μυαλό, σαν να φωνάζουν ότι έχεις ξανάρθει σε αυτό το μέρος. Όμως δεν έχεις ξαναπάει, άρα τι συμβαίνει;

Για την ακρίβεια, κανείς δεν ξέρει στ’ αλήθεια τι συμβαίνει. Η προέλευση του déjà vu (που σημαίνει στα Γαλλικά αυτό που «έχω ήδη δει»), δηλαδή η αίσθηση της οικειότητας με κάτι που είναι εντελώς καινούργιο, παραμένει κρυμμένη κάπου βαθιά κρυμμένη στον εγκέφαλό μας. Το φαινόμενο αυτό είναι δύσκολο να μελετηθεί, καθώς οι περισσότεροι άνθρωποι δεν είναι συνδεδεμένοι με καλώδια και μηχανήματα όταν τους συμβαίνει αυτό προκειμένου να καταφέρουν οι ερευνητές να βρουν άκρη.

Ωστόσο, οι επιστήμονες είχαν προβληματιστεί πολλά χρόνια, καθώς μια περιγραφή εμπειρίας déjà vu εμφανίστηκε το 1888 σε ασθενείς με επιληψία. Η παρατήρηση του φαινομένου δεν ήταν σύμπτωση, μιας και οι άνθρωποι με κάποιες μορφές επιληψίας φαίνεται να νιώθουν το déjà vu πιο συχνά σε σχέση με εκείνους που δεν είχαν την ίδια διαταραχή. Η έρευνα σε τέτοιους ασθενείς έδειξε ότι τα αισθήματα του déjà vu που ένιωθαν ήταν πιο πιθανό να συνδέονταν με τις κρίσεις στο μέσο κροταφικό λοβό, το μέρος του εγκεφάλου που σχετίζεται με την αντίληψη των αισθήσεων, την παραγωγή του λόγου και τη μνήμη.

Κατά τη διάρκεια μιας κρίσης, οι νευρώνες παρουσιάζουν πρόβλημα, στέλνοντας μπερδεμένα μηνύματα σε διαφορετικά μέρη του σώματος. Για αυτούς τους ασθενείς, το déjà vu είναι ένα αποτέλεσμα σύγχυσης των συνδέσεων στον εγκέφαλο. Όταν κάποιοι ασθενείς υποβάλλονται σε εγχείριση εγκεφάλου για να αντιμετωπίσουν τις κρίσεις, ξυπνούν και είναι απαλλαγμένοι από το φαινόμενο αυτό.

Ορισμένοι επιστήμονες θεωρούν ότι παρόμοιο πρόβλημα των νευρώνων μπορεί να προκαλέσει σε υγιείς εγκεφάλους, που δεν παθαίνουν κρίσεις, μια αίσθηση οικειότητας ενώ δεν υπάρχει λόγος να αισθανθούν κάτι τέτοιο.

Μια δεύτερη υπόθεση περιλαμβάνει ένα άλλο λάθος του εγκεφάλου. «Αυτή τη φορά, το πρόβλημα έχει να κάνει με τη μνήμη», λέει η Anne Cleary, καθηγήτρια γνωστικής ψυχολογίας του πανεπιστημίου του Κολοράντο. Ένα ερέθισμα που προκύπτει από μια νέα κατάσταση ενεργοποιεί την ανάμνηση μιας παλιότερης παρόμοιας εμπειρίας, την οποία ο εγκέφαλός μας δεν μπορεί να ανακαλέσει. Η Cleary δίνει το παρακάτω παράδειγμα στην προσπάθεια της να εξηγήσει το φαινόμενο. Έστω ότι επισκέπτεστε το Παρίσι για πρώτη φορά και έχετε φτάσει στο Λούβρο.

Το βλέμμα σας πέφτει στην τεράστια γυάλινη πυραμίδα που ξεχωρίζει στον προαύλιο χώρο του μουσείου και ξαφνικά νιώθετε αυτό το παράξενο συναίσθημα. Εκείνη τη στιγμή, ο εγκέφαλός σας δεν μπορεί να ανακαλέσει την ανάμνηση που θα μπορούσε να εξηγήσει την κατάσταση, ότι δηλαδή πριν από λίγους μήνες είδατε την ταινία The Da Vinci Code, μια ταινία στην οποία φαίνεται πολύ καθαρά η Πυραμίδα του Λούβρου. «Λόγω της απουσίας της ανάκλησης αυτής, μας απομένει μόνο η αίσθηση της οικειότητας με την παρούσα κατάσταση», λέει η Cleary.

Η Cleary έχει την υποψία ότι αυτού του είδους η οικειότητα προκύπτει από την ικανότητά μας να θυμηθούμε τη δομή του χώρου και του περιβάλλοντος. Προκειμένου να ελέγξει αυτή την υπόθεση, η ειδικός προσπάθησε να προκαλέσει déjà vu σε εργαστηριακές συνθήκες. Χρησιμοποιώντας ένα παιχνίδι που προσομοιάζει με τη ζωή, το The Sims, η Cleary και η ομάδα της έστησε δυο σκηνικά, με διαφορετικά χαρακτηριστικά αλλά ολόιδια στη διάταξη. Το πρώτο ήταν το σκηνικό μιας αυλής που είχε ένα δέντρο σε μια γλάστρα στο κέντρο του, περικυκλωμένο από διάφορα φυτά και άλλα φυτά που κρέμονταν σε καλάθια από τους τοίχους. Το δεύτερο σκηνικό απεικόνιζε ένα μουσείο που αντί για το δέντρο είχε ένα μεγάλο άγαλμα, το έδαφος είχε χαλιά και τα καλάθια είχαν κεριά.

Όταν οι συμμετέχοντες ερεύνησαν το δεύτερο δωμάτιο, ανέφεραν ότι ένιωσαν ένα συναίσθημα déjà vu, αλλά δεν μπορούσαν να το συνδέσουν με το χρόνο που πέρασαν ανακαλύπτοντας το πρώτο δωμάτιο. «Οι άνθρωποι έχουν μια αυξημένη αίσθηση déjà vu όταν η σκηνή έχει μια παρόμοια διάταξη, αλλά δεν μπορούν να ανακαλέσουν την πηγή αυτή της οικειότητας που αισθάνονται», λέει η Cleary.

«Μια ακόμα πιθανή εξήγηση του déjà vu», αναφέρει η Cleary «μας οδηγεί πίσω στο 1928, όταν ο ψυχολόγος Edward Titchener περιέγραψε την αίσθηση χρησιμοποιώντας το παράδειγμα της διέλευσης ενός δρόμου. Όπως ξεκινάμε να διασχίσουμε το δρόμο, ενστικτωδώς κοιτάμε στα αριστερά, αλλά αν κάτι μας τραβήξει την προσοχή στα δεξιά, στρέφουμε το βλέμμα μας προς τα εκεί. Μέχρι να κοιτάξουμε πάλι στα αριστερά, ο εγκέφαλός μας μπορεί να έχει ξεχάσει την πρώτη φορά που κοιτάξαμε προς τα εκεί. Αυτή η δεύτερη ματιά ενδέχεται να προκαλέσει το αίσθημα της οικειότητας, διότι, σε αυτήν την περίπτωση, έχουμε πράγματι δει κάτι προηγουμένως.

Σε πολλές περιπτώσεις, οι άνθρωποι που βιώνουν το déjà vu δεν μπορούν να εξηγήσουν για ποιο λόγο συμβαίνει. Πάντως, «ο εγκέφαλός μας προσπαθεί να μας εξηγήσει», λέει η Cleary. Αυτές οι εμπειρίες κατά τις οποίες γνωρίζουμε κάτι το οποίο δεν μπορούμε να θυμηθούμε λειτουργούν όλες με τον ίδιο τρόπο. Για παράδειγμα, γνωρίζουμε ότι ξέρουμε το όνομα του ηθοποιού σε μια ταινία, αλλά δεν μας έρχεται αυτόματα να το πούμε. «Όταν η ανάκληση αποτυγχάνει, οι αναμνήσεις μας έχουν παρόλα αυτά έναν τρόπο να μας ειδοποιούν για το γεγονός ότι υπάρχει κάτι σχετικό εκεί», λέει η Cleary. «Υπάρχει κάτι σε αυτή τη διαδικασία που χρειάζεται περαιτέρω εξερεύνηση και μελέτη».

 

   

•  
•  

   

Ο Vincent Van Gogh πούλησε μόνο έναν πίνακα όσο ζούσε, για 400 φράγκα.

Αυτό δεν τον σταμάτησε από το να ολοκληρώσει 900 έργα τα οποία σήμερα αξίζουν εκατομμύρια.

Η J.K Rowling πήρε διαζύγιο τον πρώτο χρόνο του γάμου της και μετακόμισε με το μωρό της στο Εδιμβούργο.

Επέζησε με τη βοήθεια της πρόνοιας, μένοντας σε ένα διαμέρισμα που είχε ποντίκια και πήγαινε και έγραφε σε καφετέριες.

Το μυθιστόρημά της "Harry Potter" απορρίφθηκε από 12 εκδοτικούς οίκους.

O Albert Einstein άρχισε να μιλάει όταν ήταν 3-4 και έμαθε να διαβάζει στα 7. Οι δάσκαλοι και οι γονείς του νόμιζαν ότι είχε πρόβλημα. Αποβλήθηκε από το σχολείο και αργότερα απέτυχε στις εξετάσεις να μπει στο Swiss Polytechnic Institute στη Ζυρίχη. (Τελικά τα κατάφερε, αλλά όταν αποφοίτησε δεν μπορούσε να βρει δουλειά γιατί κανείς από τους καθηγητές του δεν τον συμπαθούσε αρκετά ώστε να του γράψει συστατική επιστολή.)

Στον Sidney Poitier είπαν κατά τη διάρκεια μίας ακρόασης να "σταματήσει να ξοδεύει το χρόνο των ανθρώπων και να πάει να γίνει λαντζέρης ή κάτι τέτοιο". Αργότερα στην καριέρα του κέρδισε Oscar και έγινε ένας από τους πιο αξιοσέβαστους ηθοποιούς.

To Angry Birds, το τόσο δημοφιλές αυτό παιχνίδι, ήταν η 52η προσπάθεια της Rovio, της εταιρίας που το έφτιαξε.

Ξόδεψαν 8 χρόνια και κόντεψαν να πτωχεύσουν πριν τελικά να τα καταφέρουν να εκτοξευθούν.

Ο Walt Disney απολύθηκε από εφημερίδα γιατί "δεν είχε φαντασία ούτε καλές ιδέες."

Επίσης χρεοκόπησε αρκετές φορές στη ζωή του.

Το WD-40, ένα λιπαντικό που βρίσκεται σε όλα τα kit εργαλείων, πήρε το όνομά του επειδή τα πρώτα 39 πειράματα απέτυχαν.

WD-40 σημαίνει "Water Displacement-40th Attempt." Ευτυχώς που συνέχισαν να προσπαθούν.

(Το WD-40 εκτός των χιλιάδων άλλων χρήσεών του βγάζει δοκιμασμένα κηρομπογιά από τοίχο!)

Τα γνωστά χαρτάκια post-it που βρίσκονται πάνω σε κάθε γραφείο ήταν ένα λάθος.

Αναζητώντας μία πανίσχυρη φόρμουλα κόλλας, επιστήμονες της 3M απέτυχαν παταγωδώς αλλά κατέληξαν με τα post-it.

Το Όσα παίρνει ο άνεμος απορρίφθηκε 38 φορές.

O Αλχημιστής πούλησε μόνο 800 αντίτυπα στην πρώτη του έκδοση και ο εκδότης αποφάσισε να το αποσύρει.

Σήμερα αποτελεί ένα από τα best-seller όλων των εποχών.

H Whoopi Goldberg παράτησε το σχολείο και επιζούσε για κάποιο χρονικό διάστημα μέσω της πρόνοιας.

Αργότερα δούλεψε ως οικοδόμος, ταμίας και μακιγιέζ πτωμάτων σε γραφείο τελετών.

Οι δάσκαλοι του Thomas Edison είπαν ότι ήταν "πολύ χαζός για να μάθει οτιδήποτε".

Απολύθηκε από τις δύο πρώτες του δουλειές επειδή δεν ήταν αρκετά παραγωγικός.

"Χαζός", "μη παραγωγικός", αλλά 2.000 προσπάθειες αργότερα, κατασκεύασε τον ηλεκτρικό λαμπτήρα.

Ο Colonel Sanders, ιδρυτής των Kentucky Fried Chicken πήρε την πρώτη του επιταγή σύνταξης ύψους 99 δολαρίων σε ηλικία 65 ετών. Είχε ένα μικρό σπίτι, ένα παμπάλαιο αυτοκίνητο και ήταν φτωχός. Αλλά αυτό δεν τον σταμάτησε από το να αρχίσει να πλησιάζει ιδιοκτήτες εστιατορίων, προσφέροντας τη συνταγή του δωρεάν με αντάλλαγμα ένα ποσοστό από τα κέρδη.

1,009 ιδιοκτήτες εστιατορίων τον απέρριψαν μέχρι που πήρε το πρώτο του ναι.

Ο Sylvester Stallone αποβλήθηκε από 14 σχολεία σε 11 χρόνια.

Οι καθηγητές του τον αποθάρρυναν από το να ακολουθήσει καριέρα στην ηθοποιία και το σενάριό του για το "Rocky"

απορρίφθηκε από όλες τις εταιρίες εκτός από μία που η μόνη της προϋπόθεση ήταν να μην παίξει εκείνος.

Στον Tom Cruise αρνήθηκαν ρόλο στην τηλεοπτική σειρά "Fame" γιατί δεν ήταν "αρκετά όμορφος".

Οι ατζέντηδες modeling της Marilyn Monroe θεωρούσαν ότι έπρεπε να ακολουθήσει καριέρα ως γραμματέας.

Ο δάσκαλος του Elvis Presley στο Λύκειο του έβαλε "Γ" και του είπε ότι δεν μπορούσε να τραγουδήσει.

Οι δάσκαλοι του Beethoven θεωρούσαν ότι είναι ανεπίδεκτος στο βιολί και ότι ποτέ δε θα μπορούσε να τα καταφέρει ως συνθέτης. Όπως φυσικά ξέρουμε, συνέθεσε κάποιες από τις καλύτερες συμφωνίες στον κόσμο, παρόλο που ήταν κωφός.

Ο Mahatma Gandhi φοβόταν να μιλήσει δημόσια και κατά τη διάρκεια της πρώτης του υπόθεσης,

εγκατέλειψε την αίθουσα του δικαστηρίου.

O Michael Jordan απορρίφθηκε από την ομάδα μπάσκετ του σχολείου του.

Σήμερα μας θυμίζει ότι το μυστικό της επιτυχίας του είναι ότι έχει αποτύχει 9000 φορές. Και αποτύγχανε ξανά και ξανά και ξανά.

Η Oprah Winfrey υποβιβάστηκε από τη θέση της ως παρουσιάστρια δελτίου ειδήσεων.

Της είπαν ότι δεν ήταν κατάλληλη για την τηλεόραση.

Το πρώτο βιβλίο του Stephen King απορρίφθηκε 30 φορές. Πέταξε το χειρόγραφο στα σκουπίδια και σχεδόν τα παράτησε.

Η γυναίκα του το περιμάζεψε και τον ενθάρρυνε να το ξαναστείλει αλλού.

Δείτε τα αρχαία στο Λεύκτρο - Σπάρτη που θα «ξαναχαθούν» στο σκοτάδι!

Οι άνθρωποι που ζουν στη σημερινή Λακεδαίμονα αντιλαμβάνονται πλέον ότι βρίσκονται πάνω σε έναν ιστορικό τόπο αλλά σε λάθος εποχή.

Στο συμπέρασμα αυτό καταλήγουν όταν πληροφορούνται ότι τα εξαιρετικά ευρήματα που έφερε στο φώς το έργο του οδικού δικτύου Λεύκτρο – Σπάρτη είτε καταχώνονται είτε καταστρέφονται μένοντας εκτεθειμένα σε αγνώστους ή στην απειλή των έργων μεγάλης κλίμακας.

Κατά την διάρκεια ανασκαφών για τη δημιουργία του αυτοκινητόδρομου Σπάρτης Λεύκτρου από την Εταιρία Μορέας, στην περιοχή του Καραβά ανακαλύφθηκε ναός.

(Ισως του Θρώνακος Απόλλωνα, ο οποίος αναφέρεται από τον Παυσανία σαν ο ένας από τα δύο μεγαλύτερα λατρευτικά ιερά της Λακεδαίμονος. Ο ναός ιδρύθηκε τον 8ο π.χ. αιώνα, και είχε συνεχή λειτουργία μέχρι και τον 6ο μ.Χ. αιώνα. Η σημασία του είχε αναγνωρισθεί και από τους Ρωμαίους, και για ένα διάστημα λειτουργούσε και σαν Μαυσωλείο).

Οι δύο μοναδικές σαρκοφάγοι που ανακαλύφθηκαν, άφησαν άφωνες τις αρχαιολόγους με την λεπτότητα της τέχνης τους. Ανθρωποι και άλογα σε διάφορα συμπλέγματα νομίζεις ότι θα ξεπηδήσουν μέσα από την σκαλιστή πέτρα.

Ο ναός έχει έκταση περίπου 2 στρεμμάτων.

Οι Οικολόγοι Πράσινοι προκειμένου να προστατευθούν τα ευρήματα απέστειλαν σχετικό έγγραφο στην Unesco, καθώς και στον Δήμαρχο Σπαρτιατών Σταύρο Αργειτάκο και τον Πρόεδρο των Ξενοδόχων Λακωνίας Δημήτρη Πολλάλη, ζητώντας την συστράτευσή τους στην παραπάνω προσπάθεια.

Ο Νίκος Μπακής, συμπολίτης και μαχητής για την ιστορία της Αρχαίας Λακεδαίμονος, πασχίζει από την πλευρά του να «δείξει» πόσο κρίσιμα είναι τα πράγματα.

Σήμερα, στο notospress.gr σας παρουσιάζουμε εκτενές φωτορεπορτάζ από την περιοχή των ανασκαφών για να δείτε την αξία των ευρημάτων. Το φωτογραφικό υλικό προέκυψε από πολίτες που ενδιαφέρονται κι επισκέπτονται την περιοχή.

Στο 42 χιλιόμετρο της νέας χάραξης, στο ύψος Καραβά - Κλαδά, 3 χλμ από τη γέφυρα της Σπάρτης, έχουν αναδειχθεί τα πρώτα ευρήματα. Πιθανόν είναι ότι η ευρύτερη περιοχή αποτελεί ένα θαμμένο αρχαιολογικό χώρο. Για το πόσο σημαντικός είναι θα αποφανθούν οι Αρχαιολόγοι οι οποίοι και θα κριθούν τόσο για την ακρίβεια τους στην τεκμηρίωση όσο και για την ταχύτητα τους.

Κάτω από ελιές και επιχώσεις αιώνων υπάρχουν σημαντικά αρχαιολογικά στοιχεία που η σκαπάνη θα μπορούσε να φέρει στο φώς και να «ανατρέψει» ή να εμπλουτίσει ενδεχομένως ότι γνωρίζουμε μέχρι σήμερα.

Οι πληροφορίες και τα ευρήματα τόσο για τους τάφους και το Ανάκτορο της Πελλάνας (που το αμφισβητούν οι σημερινοί αρχαιολόγοι), τα Λουτρά, τον Ναό (του Απόλλωνα), την αμαξιτή οδό κ.α. δεν μπορεί να αφήνουν ασυγκίνητους τους ερευνητές - επιστήμονες οι οποίοι πρέπει να αποδειχθούν αντάξιοι των περιστάσεων και της ιστορίας του τόπου.

Όταν η Αρχαιολογία συνεγείρεται με την ανακάλυψη ρωμαϊκών απλών και αδιάφορων ξηρολιθιών δεν μπορεί να σιωπά μπροστά σε τέτοια ευρήματα!

Αν τα ευρήματα «καλυφθούν» για να περάσει πάνω τους ο δρόμος θα είναι ένα ιστορικό, μοιραίο και εγκληματικό σφάλμα.

Σε άλλες, ευρωπαϊκές, χώρες αυτά θα αποτελούσαν ήδη αντικείμενο αξιοποίησης έως κι εκμετάλλευσης…

Η θέση της Αρχαιολογίας για το θέμα προέκυψε από σχετικά δημοσιεύματα σε μερίδα του τύπου, όπου πέρα από την ενόχλησή για την κινητοποίηση ΜΜΕ και πολιτών αναφέρονταν τα εξής:

«Η ανασκαφή ολοκληρώθηκε το φετινό Μάιο ανασκαφής στον Κλαδά και συντείνει στην άποψη ότι πρόκειται για το συγκεκριμένο λατρευτικό ναό. Αξιοσημείωτο είναι και το γεγονός ότι δεν υπάρχει καμία επωνυμία περί «Θρόνακα» Απόλλωνα και μάλιστα με αναφορά του ίδιου του Παυσανία, όπως δημοσιεύθηκε, καθώς ο θεός δε φαίνεται να είχε τέτοιο προσωνύμιο και η Θρόνακα αποτελεί περιοχή / οικισμό, όπου υπήρχε το ιερό.

… Η συγκεκριμένη θέση εντοπίστηκε το 2011 και το ανασκαφικό έργο ξεκίνησε το β΄ εξάμηνο του 2012 από την Ε΄ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων. Λόγω, όμως, της πληθώρας βυζαντινών ευρημάτων η ανασκαφή διαβιβάστηκε στην 5η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, ενώ το μνημειώδες ταφικό ρωμαϊκό μνημείο, που βρέθηκε εντός της βυζαντινής εγκατάστασης και που εσφαλμένα χαρακτηρίστηκε ως το ιερό του Απόλλωνα, πέρασε στην αρμοδιότητα της Ε΄ ΕΠΚΑ.

Σύμφωνα με τις αρχαιολογικές ανασκαφές, μέσα στο μνημείο βρέθηκαν μαρμάρινα σκαλοπάτια, αλλά και σαρκοφάγοι από το ίδιο υλικό (ανάλογες έχουν εντοπιστεί σε Γύθειο και Σπάρτη), ενώ το εύρημα χρονολογείται περί το 200-250 μ.Χ. Αξιοσημείωτο είναι και το γεγονός, ότι εντός του τάφου βρέθηκαν αρχιτεκτονικά μέλη που ναι μεν προέρχονται από οικισμούς ή δημόσια κτήρια σε κοντινή με αυτό απόσταση, ωστόσο αυτό δεν είναι αρκετό για να παραπέμψει στο ναό του Απόλλωνα.

Η πικρή αλήθεια είναι ότι μετά την ολοκλήρωση της ανασκαφικής διαδικασίας, η ανάδοχος εταιρεία κατέθεσε στην 5η ΕΒΑ τεχνική έκθεση, που προβλέπει κατάχωση του αρχαιολογικού μνημείου, προκειμένου να συνεχιστεί ο δρόμος. Να τονιστεί, στο σημείο αυτό, ότι παλαιότερα είχαν αναζητηθεί τρόποι διάσωσης του μνημείου από την Ε΄ ΕΠΚΑ και είχε συζητηθεί το ενδεχόμενο μεταφοράς του.

Ωστόσο, το πρόσφατο παράδειγμα μεταφοράς των ρωμαϊκών λουτρών από το Λογκανίκο, όπου βρέθηκαν, αποτέλεσε αποτρεπτικό παράγοντα, τόσο λόγω χρονοβόρας διαδικασίας αλλά και γιατί το κόστος μεταφοράς θα ήταν υπέρογκο, κάτι που δε δέχθηκε να αναλάβει η ανάδοχος εταιρεία.

Πάντως, την προηγούμενη εβδομάδα ολοκληρώθηκε η εισήγηση για την τύχη του αρχαιολογικού έργου από την 5η ΕΒΑ και τέλη του μήνα αναμένεται να συνταχθεί και η θέση της Ε΄ ΕΠΚΑ.

Οι δύο αυτές εισηγήσεις σε συνδυασμό με την τεχνική έκθεση της εταιρείας για το έργο του Λεύκτρο-Σπάρτη θα σταλούν στη Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και το θέμα στη συνέχεια θα συζητηθεί στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο».

Οι πληροφορίες ότι η επικεφαλής της Αρχαιολογίας συντονίζει το έργο της κατάχωσης των ευρημάτων δεν αναπαύει τους πολίτες αφού την ίδια στιγμή υπάρχει η πληροφορία ότι ακριβώς πάνω από τα ευρήματα θα περάσει ο δρόμος, γι’ αυτό και επίκειται μεταφορά αρδευτικής γεώτρησης που υπάρχει ακριβώς εκεί και η οποία θα αντικατασταθεί με νέα.

Ο Περιφερειάρχης Πέτρος Τατούλης επισκέφθηκε την περιοχή. Τώρα γνωρίζει και θα πρέπει να αναλάβει ουσιαστική πρωτοβουλία.

Το ίδιο πρέπει να πράξει και ο Δήμαρχος Σπάρτης κ Σταύρος Αργειτάκος καθώς και αρμόδιοι φορείς της πόλης.

Στα εργοτάξια του «Λεύκτρο – Σπάρτη» υπάρχει κόκκινος συναγερμός και αυστηρά μέτρα φύλαξης προκειμένου να αποτραπούν όσοι επιχειρούν φωτογράφηση και κινηματογράφηση της περιοχής.

Σύμφωνα με πληροφορίες του notospress.gr ομάδα πολιτών έχει οργανώσει ειδική μονάδα λήψεων προκειμένου να κινηματογραφήσει - απο απόσταση ασφαλείας - όλη την εξέλιξη.

Έτσι καταγράφεται κάθε ενέργεια και πράξη που αφορά είτε στην ανάδειξη και προστασία, είτε στην ταφή είτε και στην καταστροφή των αρχαιολογικών ευρημάτων σε όλο το μήκος του έργου με λήψεις ακόμα και απο αέρος.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

"Λίγα πράγματα που θα πρέπει να θυμάσαι"

"Λίγα πράγματα που θα πρέπει να θυμάσαι"

Να θυμάσαι ότι η παρουσία σου είναι ένα δώρο για τον κόσμο.

Να θυμάσαι ότι είσαι ένα μοναδικό και ανεπανάληπτο πλάσμα....
Να θυμάσαι ότι η ζωή σου μπορεί να γίνει αυτό που θέλεις να γίνει.

Να θυμάσαι να παίρνεις τις μέρες μία μέρα κάθε φορά...

Να θυμάσαι να λογαριάζεις τις ευλογίες σου κι όχι τις ταλαιπωρίες σου.

Να θυμάσαι ότι θα τα καταφέρεις σε οτιδήποτε ήθελε προκύψει.

Να θυμάσαι ότι οι περισσότερες από τις απαντήσεις που ζητάς είναι μέσα σου.

Να θυμάσαι τα όνειρα εκείνα που περιμένουν να υλοποιηθούν.

Να θυμάσαι ότι οι αποφάσεις είναι κάτι πολύ σημαντικό για να το αφήνουμε στην τύχη.

Να θυμάσαι πάντα να προσπαθείς να βρεις το καλύτερο που υπάρχει μέσα σου.

Να θυμάσαι ότι τίποτε δεν σπαταλάει περισσότερη ενέργεια από την ανησυχία.

Να θυμάσαι ότι το να μην παίρνεις αυτό που θέλεις είναι πολλές φορές μια
θαυμάσια ευκαιρία της τύχης.

Να θυμάσαι ότι για όσο πιο πολύ καιρό κουβαλάς μια κακία μέσα σου τόσο πιο βαριά γίνεται.

Να θυμάσαι να μην παίρνεις τα πράγματα πολύ σοβαρά.

Να θυμάσαι να γελάς.

Να θυμάσαι ότι λίγη αγάπη μπορεί να πάει πολύ μακριά.

Να θυμάσαι ότι πολύ αγάπη κρατάει για πάντα.

Να θυμάσαι ότι την ευτυχία τη συναντάς συχνότερα όταν δίνεις παρά όταν παίρνεις.

Να θυμάσαι ότι οι θησαυροί της ζωής είναι οι άνθρωποι, όχι τα πράγματα.

Να θυμάσαι ότι θαύματα μπορούν πάντα να συμβαίνουν.

 

Φιλόσοφος, πολιτικός αλλά πάνω από όλα δάσκαλος με την πλήρη σημασία της λέξης, ο Κομφούκιος πέρασε όλη του τη ζωή αναζητώντας την ηθική: εκείνο το μοντέλο ενάρετου βίου δηλαδή που θα ξεκινούσε από την οικογένεια για να γενικευτεί στην κοινωνική αλληλεπίδραση, στη βάση πάντα μιας ιδανικής για τον σκοπό αυτό εκπαίδευσης.

Ο ακρογωνιαίος λίθος της σκέψης του ήταν λοιπόν η προσωπική ηθική, η οποία αν γενικευόταν στο σύστημα διακυβέρνησης θα μπορούσε να κάνει θαύματα σε επίπεδο ανθρώπινης συνύπαρξης: οι κοινωνικές σχέσεις θα κυβερνούνταν από την ακεραιότητα, τη δικαιοσύνη και την ειλικρίνεια.

Ο διανοητής του 500 π.Χ. θα προσπαθούσε μάλιστα ο ίδιος ως δημόσιος σύμβουλος να εφαρμόσει τη διδασκαλία του στην κοινότητα, το κοινωνικο-πολιτικό σύστημα που οραματίστηκε ωστόσο δεν θα υιοθετούταν παρά αιώνες αργότερα, τον 2ο αιώνα π.Χ. από τη δυναστεία των Χαν, οι οποίοι βάσισαν πράγματι τη δομή του αχανούς βασιλείου τους στις διδαχές του Κομφούκιου, οι οποίες πλέον είχαν μετατραπεί σε σύστημα διακυβέρνησης, τον περίφημο κομφουκιανισμό, που θα γινόταν η επίσημη αυτοκρατορική φιλοσοφία της Κίνας στα χρόνια που θα ακολουθούσαν.

Κι όλα αυτά ξεκίνησαν από έναν άνθρωπο που βάλθηκε να βρει ποιος ήταν ο ιδανικός τρόπος ενάρετης ζωής, καταλήγοντας τελικά σε μια φράση που θα αποκαλέσει «Χρυσό Κανόνα» και θα αποτελέσει τη βάση όλης του της κοσμοθεώρησης: «Μην κάνεις στους άλλους ότι δεν θες να κάνουν οι άλλοι σε σένα»...
Πρώτα χρόνια



Ο Κομφούκιος, γνωστός επίσης με το ιδιαίτερα τιμητικό Κονγκ Φούτζι ή Κ'ουνγκ Φου-Τζου, γεννιέται στις 27 Αυγούστου του 551 π.Χ. σε επαρχία της Βορειοανατολικής Κίνας. Για τα παιδικά του χρόνια δεν είναι και πολλά γνωστά, καθώς οι ιστορικές πηγές που τον αφορούν και οι απόπειρες για τη βιογραφία του είναι κατά πολύ μεταγενέστερες, μη διαχωρίζοντας συχνά τη μυθιστορία από τα πραγματικά γεγονότα. Οι σύγχρονοι ιστορικοί έχουν θέσει μάλιστα εν αμφιβόλω πολλά από τα παραδεδομένα μέχρι σήμερα βιογραφικά στοιχεία του, οπότε η ιστορία της ζωής του παρατίθεται με κάθε επιφύλαξη.

Σύμφωνα πάντως με τον ιστορικό Σου-Μα Σι'εν (στο μνημειώδες έργο του «Αρχεία του Μεγάλου Ιστορικού»), ο Κομφούκιος φαίνεται να γεννιέται σε ηγεμονική οικογένεια της πάλαι ποτέ Δυναστείας των Ζου, ενώ άλλες πηγές τον θέλουν να αποτελεί μέλος αγροτικής φαμίλιας χτυπημένης από τη φτώχεια. Όπως κι αν έχει, ένα είναι σίγουρο: τα χρόνια που γεννιέται ο Κομφούκιος είναι ιδιαίτερα ταραγμένα, με τα πολυάριθμα κρατίδια της χώρας -μετά την πτώση του βασιλείου των Ζου- να έχουν παραδοθεί σε εμφύλιες συγκρούσεις και βαρβαρικές επιδρομές.



Ο Κομφούκιος φέρεται να χάνει τον πατέρα του ήδη από τρυφερή ηλικία, με την ανέχεια και την εξαθλίωση να τον πλήττουν πλέον με μεγαλύτερη σφοδρότητα. Για την εκπαίδευσή του επίσης δεν είναι και πολλά γνωστά (ή τεκμηριωμένα), με τον λαϊκό θρύλο να τον θέλει ωστόσο να λαμβάνει την παραδοσιακή μαθητεία στη λαϊκή κινεζική θρησκεία: το πλήρες τελετουργικό και μουσικά μαθήματα. Πριν κλείσει μάλιστα τα 19 του χρόνια ήταν ήδη παντρεμένος, ενώ λίγο αργότερα θα αποκτήσει έναν γιο και δύο κόρες.

Ήταν αναμφίβολα μια εποχή ανθρωπιστικής και ιδεολογικής κρίσης: κατά τη διάρκεια του 6ου αιώνα π.Χ., οι ανταγωνιστικές κινεζικές επαρχίες υπονόμευαν πλέον ανοιχτά τη συρρικνωμένη εξουσία των Ζου, που κυβέρνησαν τη χώρα για περισσότερα από 500 χρόνια. Οι παραδοσιακές κινεζικές πειθαρχίες και οι πατροπαράδοτες αξίες είχαν αρχίσει έτσι να φθίνουν, με ένα κλίμα διάχυτης παρακμής να μαστίζει τη χώρα...

Φιλοσοφία και διδαχές



Μέσα στο πλαίσιο αυτό της ηθικής κατάπτωσης, ο Κομφούκιος αναγνώρισε μια νέα ευκαιρία: διείδε την υποχρέωση να ενισχύσει τις κοινωνικές αξίες της παράδοσης και της συμπόνοιας. Η κοινωνική του φιλοσοφία διαποτίστηκε με την αρχή του «αγαπάτε αλλήλους», με τον ίδιο να λειτουργεί πάντα στη βάση της εγκράτειας και της αυτοπειθαρχίας. Πίστευε ακράδαντα ότι το κοινωνικό αγαθό της ομόνοιας θα μπορούσε να γίνει πράξη μέσω του Χρυσού του Κανόνα: «Ό,τι δεν επιθυμείς για τον εαυτό σου, μην το κάνεις στους άλλους» (και το ανάπτυγμά του: «Αφού εσύ ο ίδιος επιθυμείς να στέκεσαι, βοήθα τότε και άλλους να το κατορθώσουν, αφού εσύ ο ίδιος επιθυμείς επιτυχία, βοήθα τότε και άλλους να την επιτύχουν»).

Η πολιτική φιλοσοφία του Κομφούκιου ήταν βασισμένη απόλυτα στην ιδέα της αυτοπειθαρχίας: στα μάτια του ίδιου ήταν απαραίτητο για έναν ηγεμόνα να είναι έμπρακτα εγκρατής, ώστε να παραμείνει σεμνός και ταπεινός αλλά και να μπορεί να συμπεριφέρεται στους υπηκόους του με καλοσύνη και ευσπλαχνία. Σύμφωνα με τη σκέψη του, ο ηγεμόνας θα μπορούσε να κινητοποιήσει τον λαό του να τηρεί τους νόμους διδάσκοντάς του την αρετή, μέσα στο πλαίσιο πάντα της ενωτικής δυναμικής που ενέχουν τα θρησκευτικά τελετουργικά: «Εάν οι άνθρωποι καθοδηγούνται από νόμους, και η σταθερότητα ανάμεσά τους επιβάλλεται με τιμωρίες, θα προσπαθήσουν να γλιτώσουν την τιμωρία χωρίς ίχνος ντροπής. Εάν καθοδηγούνται από την αρετή, και η σταθερότητα ανάμεσά τους επιβάλλεται μέσω της εφαρμογής της τελετουργικής ευπρέπειας, θα έχουν την αίσθηση της ντροπής και θα σε ακολουθούν με συγκατάβαση», ισχυρίζεται στα «Ανάλεκτα», ενώ πιο κάτω παρατηρεί: «Ο ηθικός χαρακτήρας του ηγέτη είναι ο άνεμος. Ο ηθικός χαρακτήρας των υποτελών του είναι το χορτάρι. Όταν ο άνεμος φυσά, το χορτάρι λυγίζει».



Οι απόψεις του για την εκπαίδευση, στην οποία έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα, συμπυκνώθηκαν στις περίφημες Έξι Τέχνες του: τελετουργία, μουσική, τοξοβολία, αρματοδρομία, καλλιγραφία και αριθμητική. Ο κύριος ρόλος του εκπαιδευτικού ήταν για τον Κομφούκιο η διδασκαλία στους μαθητές του πώς να ζουν με ακεραιότητα και τιμιότητα: «Αυτός που μαθαίνει αλλά δεν σκέφτεται, είναι χαμένος. Αυτός που σκέφτεται αλλά δεν μαθαίνει, βρίσκεται σε μεγάλο κίνδυνο». Μέσα από τα κηρύγματά του, ο ίδιος επιδίωξε να αναβιώσει τις παραδοσιακές κοινωνικές αξίες της καλοσύνης και της ευπρέπειας, με τις παιδαγωγικές μεθόδους του να είναι πράγματι εντυπωσιακές: «Μόνο καθοδηγώ τους πρόθυμους και διαφωτίζω τους ένθερμους. Εάν παρουσιάσω τη μία γωνία και ένας μαθητής δεν μπορεί να επιστρέψει με τις άλλες τρεις, δεν συνεχίζω το μάθημα».

Ο Κομφούκιος πάλεψε με την προσωπική του ζωή να γίνει παράδειγμα προς μίμηση: εργάστηκε αρχικά σε ταπεινές δουλειές, στην προσπάθειά του να θρέψει την οικογένειά του (βοσκός, φροντιστής φυτείας, κατώτατος δημόσιος υπάλληλος, λογιστής, βιβλιοθηκάριος κ.λπ.), ενώ από τα 22 του άρχισε να διδάσκει παιδιά της αριστοκρατικής τάξης ως οικοδιδάσκαλος. Οι διδασκαλίες του θα του αποφέρουν σταδιακά ένα σταθερό ακροατήριο, με τους υποστηρικτές του να τον ακολουθούν κατά πόδας στον ιδανικό τρόπο ζωής που πρότεινε.

Κάποια στιγμή ταξίδεψε στο βασίλειο για να έρθει σε επαφή με τα αρχαία κειμήλια και τις περγαμηνές της βασιλικής βιβλιοθήκης, ενώ από το 517 π.Χ. και μετά φαίνεται να αφιερώνεται στην πολιτική φιλοσοφία.

Έργα του Κομφούκιου



Η πένα του μεγάλου δασκάλου είναι υπεύθυνη για μια σειρά από μνημειώδη έργα της κινεζικής διανόησης. Πέρα από τις εισαγωγές, τις προσθήκες και τις διορθώσεις που έκανε σε παραδοσιακά κλασικά βιβλία της Κίνας και τα ιστορικά του έργα, έγραψε το περίφημο «Lunyu» (που θα μεταφραστεί στη Δύση αιώνες αργότερα ως «Τα Ανάλεκτα του Κομφούκιου»), που περιλαμβάνει τις βασικές αρχές της κοινωνικής και πολιτικής φιλοσοφίας του, αν και σήμερα οι μελετητές πιστεύουν ότι το εγχειρίδιο συντάχθηκε μεταγενέστερα από τους μαθητές του (υπάρχει μια σχετική ιστορική συναίνεση ότι το βιβλίο, με τη μορφή που το ξέρουμε τουλάχιστον σήμερα, πρέπει να αποκρυσταλλώθηκε γύρω στον 2ο αιώνα π.Χ.)

Όπως κι αν έχει, το Βιβλίο Ι' των «Ανάλεκτων» αποτελείται από προσωπικές παρατηρήσεις για το πώς συμπεριφερόταν ο Κομφούκιος ως στοχαστής, δάσκαλος και αξιωματούχος. Μελετητές έχουν ισχυριστεί ότι τα χωρία αυτά ήταν αρχικά γενικότερες εντολές για το πώς πρέπει ένας ευγενής να ντύνεται και να συμπεριφέρεται, οι οποίες έλαβαν αργότερα χαρακτήρα περιγραφών του Κομφούκιου. Παραδοσιακά, το Βιβλίο Ι' θεωρείται ότι παρέχει ένα άμεσο πορτρέτο του Κομφούκιου και έχει διαβαστεί ως βιογραφικό σκιαγράφημα. Από τα ακόλουθα αποσπάσματα, που θα τον έκαναν πρότυπο ευγένειας και ευπρέπειας για τις επόμενες γενιές των αξιωματούχων, μαθαίνουμε λοιπόν:



«Ο Κομφούκιος, στο σπίτι στο χωριό που γεννήθηκε, ήταν απλός ανεπιτήδευτος στους τρόπους του, ωσάν να μην εμπιστευόταν τον εαυτό του να μιλήσει. Αλλά όταν βρίσκεται στον προγονικό ναό ή στην Αυλή μιλάει πρόθυμα, παρόλο που πάντα επιλέγει τις λέξεις του με προσοχή».

«Όταν στην Αυλή μιλάει με αξιωματούχους χαμηλότερου βαθμού, είναι φιλικός, αν και ευθύς. Όταν μιλάει με αξιωματούχους μεγαλύτερου βαθμού, είναι συγκρατημένος αλλά ακριβής. Όταν ο άρχοντας είναι παρών είναι επιφυλακτικός, αλλά όχι μουδιασμένος».

«Όταν νηστεύει σε προετοιμασία για θυσία πρέπει να φορά τον Λαμπρό Χιτώνα, και πρέπει να είναι από λινό. Πρέπει να αλλάζει το φαγητό του και το μέρος που συνήθως κάθεται. Δεν εναντιώνεται στο να είναι το ρύζι του επιμελώς καθαρισμένο, ούτε το κρέας του εξαιρετικά λεπτοκομμένο».

«Όταν στέλνει έναν αγγελιοφόρο να ρωτήσει κάποιον σε μια άλλη χώρα, υποκλίνεται δύο φορές όταν ξεπροβοδίζει τον αγγελιοφόρο».

«Στο κρεβάτι αποφεύγει να πάρει τη στάση νεκρού ... Εάν συναντήσει κάποιον σε βαθύ πένθος πρέπει να υποκλιθεί απέναντι στην μπάρα του άρματός του».



Φτάνοντας στην ηλικία των 50 χρόνων, ο τρόπος ζωής που πρότεινε φαίνεται να αναγνωρίζεται από την ηγεμονική οικογένεια του βασιλείου όπου ζούσε, με τον ίδιο να αναλαμβάνει ανώτατα διοικητικά καθήκοντα σε θέματα δικαιοσύνης και δημοσίων έργων. Η φήμη που είχε χτίσει ως δάσκαλος εξαργυρώθηκε λοιπόν γύρω στα 501 π.Χ., με τον Κομφούκιο να γίνεται δήμαρχος της πόλης όπου ζούσε και κατόπιν να υπηρετεί σε κυβερνητική θέση αντίστοιχη με του σημερινού υπουργού.

Η άνοδός του στα ύπατα αξιώματα θα του έφερνε βέβαια εχθρούς και ισχυρούς πολέμιους του έργου του, με τις αντίπαλες αριστοκρατικές οικογένειες να ανησυχούν για τη δύναμη που φαινόταν να προσδίδει στον ηγεμόνα η δράση του Κομφούκιου και οι μεταρρυθμίσεις που επέφερε σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο: η αφοσίωση του λαού στον ηγεμόνα είχε αυξηθεί δραστικά από το έργο του διανοητή.

Κάποια στιγμή ήρθε σε ρήξη πάντως με τον ηγεμόνα και τα μέλη της αριστοκρατίας, με τον ίδιο να ψάχνει από καιρό αφορμή για να απαλλαγεί από τα δημόσια καθήκοντά του, καθώς δεν ήταν ποτέ ελεύθερος να εγκαθιδρύσει τον δικό του τρόπο ζωής: εγκαταλείπει λοιπόν στην πρώτη βολική ευκαιρία τη θέση του και καταφεύγει σε αυτοεξορία...
Θάνατος και κληρονομιά


Πεπεισμένος ότι η διδασκαλία του δεν άφησε το στίγμα της στην κινεζική κουλτούρα, ο Κομφούκιος θα περιδιαβεί στα γειτονικά βασίλεια, μεταφέροντας το οικουμενικό μήνυμά του. Στην ηλικία των 68 ετών φαίνεται ωστόσο να επιστρέφει στη γενέτειρά του, ακολουθούμενος από τους 72 (ή 77) μαθητές τους, αν πιστέψουμε τα «Ανάλεκτα».

Ο Κομφούκιος πέθανε στις 21 Νοεμβρίου του 479 π.Χ., σε ηλικία 71 ή 72 ετών, έναν χρόνο αφότου έχασε τον γιο του στη μάχη. Οι πιστοί ακόλουθοί του τίμησαν στον θάνατό του εγκαινιάζοντας μια μακρά περίοδο πένθους για τον χαμό του.



Παρά το γεγονός ότι στην εποχή του δεν θα έκανε σημαντική διαφορά στην καθημερινότητα των Κινέζων, από τον 4ο αιώνα π.Χ. έγινε σαφές ότι ο Κομφούκιος ήταν παραγνωρισμένος, με τη σοφία του να αξίζει αναμφίβολα μεγαλύτερη αναγνώριση. Οι μαθητές του είχαν αναλάβει μετά τον θάνατό του την οργάνωση της σκέψης του στα «Ανάλεκτα», τα οποία είχαν πλέον μετατραπεί σε ένα ραφινάτο σετ κανόνων και πρακτικών. Η φιλοσοφική παράδοση του Κομφούκιου διατηρήθηκε χάρη στους μαθητές του, που διέδωσαν το μήνυμά του σε κάθε άκρη της αχανούς Κίνας.

Μέχρι τον 2ο αιώνα π.Χ., κατά τη διάρκεια της πρώτης Δυναστείας των Χαν, η διδασκαλία του θα γινόταν η βάση για την κρατική εκπαιδευτική και πολιτική δομή, με τον κομφουκιανισμό να δοκιμάζεται στην πράξη και τη φήμη του εμπνευστή του να αγγίζει έκτοτε δυσθεώρητα επίπεδα.



Στην Ευρώπη το όνομα του Κομφούκιου δεν θα γινόταν γνωστό πριν από το 1687, με την πρώτη μετάφραση της ζωής και του έργου του στα λατινικά. Η διδασκαλία του θα επηρέαζε μάλιστα και τη δυτική φιλοσοφική παράδοση, με τους Διαφωτιστές να πειραματίζονται με το πώς θα μπορούσε να μεταφερθεί η κομφουκιανική ηθική στο δυτικό κοινωνικό σύστημα. Σήμερα θεωρείται ένας από τους διαπρεπέστερους διανοητές της κινεζικής ιστορίας, με την ιστορία των ιδεών να τον απαθανατίζει ως τον Σωκράτη της Κίνας...